خلافت عباسى از يك سو ، و دولت فاطمى در سوى ديگر را در آغاز اين رقابت ، شرح دهيم . اهميت حجاز سرزمين حجاز در نگاه عامّهء مسلمانان اهميت ويژه‌اى داشت ، چرا كه وحى در آن فرود آمده و رسالت اسلام در آنجا ظاهر گشته بود . « 1 » جايى كه محل برگزارى حج و گردآمدن هزاران مسلمان ، صرف نظر از رنگ و نژاد و مذهب بود و آنان از دورترين نقاط براى اداى مناسك حج ، كه از اركان اسلام بود ، به آن سرزمين رهسپار مىشدند . به علاوه ، حجاز مركز مقدّسات اسلامى بود و مسجد الحرام و كعبه ، قبله مسلمانان و مسجد شريف نبوى در آنجا قرار داشت . علاوه بر اينها ، مسلمانان خلافتى را مشروع مىدانستند كه حجاز را زير سيطره و سيادت خود داشته باشد ، راه‌هاى حج را ايمن سازد ، براى كعبه پرده فراهم آورد ، مراعات مصالح آنجا و مصالح آن شهر و مسلمانان را فراهم كند ؛ فراهم كردن اين خدمات ، رضايت و حمايت بيشتر مسلمانان را به همراه داشت و باعث مىشد كه همگان به ديدهء احترام و تكريم به حكومت بنگرند . افزون بر اينها ، حجاز به لحاظ جغرافيايى نيز حائز اهميت بود و حلقه پيوند ميان جنوب و شمال جزيرة العرب و بلاد شام و مصر به شمار مىآمد ، به طورى كه قافله‌هاىِ مسيرِ خشكىِ تجارى كه از يمن حركت مىكردند ، با عبور از اين سرزمين به شام مىرفتند ، همچنين قافله‌هاى دريايى كه از چين و هند

--> ( 1 ) . قلقشندى ، صبح الاعشى ، ج 4 ، ص 249